Khu vực Cam lập Bình Tiên giáp giới với tỉnh Ninh Thuận là nơi có cảnh quan đẹp, hùng vĩ, có khu vực biển trong vịnh, ngoài vịnh; đảo, bán đảo; núi cao vực sâu; có các hệ sinh thái đặc biệt dưới nước như cỏ biển, san hô… các hệ sinh thái trên cạn như các khu đất ngập nước, rừng khô hạn… đặc trưng với các loài động thực vật đặc hữu.
Giáp giới với khu vực Cam Lập Bình Tiên là Vườn quốc gia Núi Chúa thuộc tỉnh Ninh Thuận, vừa được UNESCO ( Tổ chức Khoa học và Văn hoá Liên Hợp Quốc) công nhận là Khu dự trữ Sinh quyển của Thế giới. (Thực tế do không cùng địa giới hành chính nên khu vực Bình Tiên không được bao gồm trong Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa);
Hạ tầng giao thông trong khu vực rất thuận lợi với đường giao thông Quốc lộ 1 và đường nối Quốc lộ 1 với đường ven biển qua Vĩnh Hy, Núi Chúa, Ninh Hải đến Thành phố Phan Rang. Toàn khu vực có hạ tầng giao thông, điện khá tốt
Mặt khác, theo Quyết định 44/2015/QĐ-TTg ngày 22/9/2015 của Thủ Tướng Chính Phủ về “Ban hành quy chế bảo đảm an ninh, an toàn căn cứ quân sự Cam Ranh”, khu vực Cam Lập Bình Tiên thuộc phạm vi “vành đai an toàn” bảo vệ căn cứ quân sự Cam Ranh.
Với đặc điểm như trên, việc phát triển du lịch khu vực Cam Lập Bình Tiên có nhiều thuận lợi nhưng cũng có những hạn chế nhất định.
Thành phố Cam Ranh gần đây đã quan tâm phát triển du lịch khu vực này phù hợp với điều kiện tự nhiên và yêu cầu quản lý an ninh quốc phòng. Tuy vậy, do chưa có quy hoạch cho phát triển du lịch ở vùng kế cận vành đai đảm bảo an ninh nên việc đầu tư cơ sở hạ tầng, các cơ sở kinh doanh du lịch trong khu vực Cam Lập Bình Tiên vẫn còn lúng túng. Tỉnh và TP. Cam Ranh cũng chưa có chủ trương đầu tư và quảng bá cho du lịch tại địa bàn nên nguồn khách đến còn hạn chế. Các công ty lữ hành và dân cư địa phương chưa có động lực thúc đẩy để tham gia cung ứng các loại dịch vụ du lịch. Ngoài ra cơ sở hạ tầng giao thông, cấp nước, vệ sinh môi trường và các công trình điểm nhấn để thu hút du khách vẫn chưa được đầu tư đáp ứng yêu cầu của cư dân địa phương và du khách.
Phát huy tiềm năng, nguồn lực, tài nguyên thiên nhiên của địa phương, đa dạng hoá các hoạt động kinh tế, phát triển vừa mở rộng vừa phát triển chiều sâu các sản phẩm, dịch vụ… để không ngừng nâng cao đời sống nhân dân gắn với bảo vệ thiên nhiên môi trường… đồng thời bảo đảm tuân thủ các quy định, yêu cầu chung về bảo đảm an ninh quốc phòng của địa bàn được xác định thuộc “vành đai an toàn” của căn cứ quân sự Cam Ranh được lãnh đạo chính quyền, nhân dân địa phương trăn trở trong những năm qua.
Để góp phần cho việc định hướng hoạt động du lịch khu vực Cam Lập Bình Tiên, cần thiết đánh giá sơ bộ các ưu thế sẵn có của khu vực và vùng chung quanh.
Trước hết Khu Dự trữ sinh quyển (DTTSQ ) Núi Chúa được các nhà khoa học đánh giá là nơi có khí hậu khắc nghiệt nhất ở Việt Nam với thời tiết quanh năm nắng nóng, nhưng Khu DTSQ Núi Chúa lại hình thành nên một hệ sinh thái đặc thù với diện tích trên 106.646 ha, trong đó vùng lõi có diện tích trên 16.417 ha, vùng đệm trên 48.014 ha và vùng chuyển tiếp trên 42.131 ha.
Nói về giá trị của Khu DTSQ Núi Chúa, GS. Nguyễn Hoàng Trí, Chủ tịch Chương trình Con người và Sinh quyển Việt Nam nhấn mạnh, nơi đây là hình mẫu kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học và các giá trị văn hóa bản địa.
Theo khảo sát mới nhất, hiện địa danh có 1.511 loài thực vật, trong đó có 54 loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ thế giới (IUCN). Hệ động vật cũng đa dạng với 765 loài, trong đó có 46 loài quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ thế giới.
Ngoài ra, vùng biển của KDTSQ Núi Chúa còn có rạn san hô rất phong phú với 350 loài và có quần thể rùa biển đến sinh sản hằng năm đang được bảo vệ nghiêm ngặt.
Là tiền đề để các địa phương xây dựng mô hình phát triển kinh tế - xã hội bền vững, gắn kết hài hòa con người và thiên nhiên. Bởi vậy, để bảo tồn đa dạng sinh học khu DTSQ theo hướng bền vững, Ban quản lý Khu DTSQ Núi Chúa đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp về bảo vệ, phục hồi các hệ sinh thái rừng, biển; các loài động vật, thực vật bản địa quý hiếm gắn với các chương trình phát triển du lịch sinh thái và tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Hiện nay, Khu DTSQ Núi Chúa cũng đang đẩy mạnh phát triển các loại hình du lịch sinh thái như du lịch biển, du lịch rừng, du lịch nghiên cứu khoa học, du lịch giáo dục môi trường và tham quan, nghỉ dưỡng, kết hợp với các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể của cộng đồng các dân tộc bản địa, đặc biệt là văn hóa Chăm.
Hiện nay du khách đến với khu vực Cam Lập Bình Tiên thường chọn vui chơi ở các bãi tắm, tham quan chụp ảnh, thưởng thức thực phẩm đặc sản địa phương….Ngoài ra, khu vực Cam Lập Bình Tiên là nơi có hoạt động nuôi trồng rất sôi động, với hằng trăm hecta và hằng nghìn lồng nuôi thuỷ sản trong vịnh Cam Ranh cũng như ngoài vịnh ở chung quanh Bình Tiên, với hằng chục loài thuỷ sản có giá trị… các nhà nghỉ, lưu trú của cộng đồng ngư dân trên các lồng bè có thể là tiềm năng để tổ chức các hoạt động du lịch cộng đồng phù hợp với điều kiện kinh tế môi trường của khu vực.
Theo kế hoạch thực hiện Chương trình hành động ngành du lịch trên địa bàn thành phố Cam Ranh, giai đoạn 2021 - 2025 do UBND thành phố mới ban hành, thành phố sẽ nghiên cứu, khuyến khích xây dựng mô hình phát triển du lịch cộng đồng tại xã Cam Lập (trừ khu vực Mũi Hời). Thành phố sẽ tạo điều kiện mở rộng loại hình lưu trú tại nhà dân (homestay), ưu tiên các loại hình du lịch khám phá, tìm hiểu văn hóa bản địa, cùng làm, cùng sống và trao đổi trực tiếp với người dân, chung tay bảo vệ môi trường, làm xanh, sạch đường làng, ngõ xóm.
Hướng phát triển du lịch khu vực Cam Lập Bình Tiên cần phát huy lợi thế nêu trên, như là một khu vực “vùng đệm” của “Khu dự trữ sính quyển Núi Chúa”, do vậy định hướng các hoạt động dịch vụ du lịch khu vực nàynên tiếp cận phù hợp với các tiêu chí và định hướng hoạt động của Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa. Việc kết nối các dự án, các hoạt động, các Tour du lịch…của khu vực Cam Lập Bình Tiên với các cơ sở hạ tầng, dịch vụ, các hoạt động, Tour du lịch của Khu DTSQ Núi Chúa, phát huy lợi thế liên kết vùng, các dịch vụ, điểm đến, nội dung… và các hoạt động là việc cần nổ lực phát triển.
Cần biết rằng Khu dự trữ sinh quyển là mô hình phát triển bền vững, có khu vực bảo vệ nghiêm ngặt và cũng có các khu vực phát triển…miễn là các hoạt động phát triển không gây hại cho sự bền vững của hệ sinh thái, khu dự trữ sinh quyển…không gây xung đột với cộng đồng và được lập quy hoạch, kế hoạch, kiểm soát hoạt động phù hợp với mục tiêu chung.
Về các giải pháp cụ thể, thiết nghĩ cần triển khai các hoạt động đầu tư, xúc tiến chương trình truyền thông về bảo vệ thiên nhiên và môi trường, đặc biệt là bảo vệ đa dạng sinh học . Bên cạnh đó này vẫn cần đầu tư thêm hạ tầng giao thông để bảo đảm thông suốt đến các cụm dân cư cũng như các điểm du lịch. Cấp nước sạch là tồn tại cần được đầu tư giải quyết sớm, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, sản xuất kinh doanh của cộng đồng và du khách, ngoài ra cần có phương án đầu tư hệ thống thu gom vận chuyển, xử lý rác cho khu vực này. Đây là 4 vấn đề cụ thể để phát triển khu vực này bền vững, đáp ứng nhu cầu thực tế khi có nhiều cơ sở dịch vụ… đi vào hoạt động, du khách đến đây ngày càng đông.
Phụ lục:
Sơ đồ khu vực bảo vệ căn cứ Cam Ranh và nội dung Điều 37 tại Quyết định 44/2015/QĐ-TTg ngày 22/9/2015 của Thủ Tướng Chính Phủ về
Ban hành quy chế bảo đảm an ninh, an toàn căn cứ quân sự Cam Ranh
Trích: Điều 37. Khoản 4, 5 : Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận
4. Bảo đảm các hoạt động kinh tế trong khu vực bảo vệ và vành đai an toàn không làm ảnh hưởng đến an ninh chính trị, công tác quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự. Các dự án đầu tư trên địa bàn các tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận liên quan đến khu vực Căn cứ phải có ý kiến của Bộ Quốc phòng trước khi trình Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Riêng khu vực mũi Hời, đảo Bình Ba, Hòn Chút không được tiến hành, phát triển các loại hình du lịch.
5. Tổ chức tuyên truyền, giáo dục nhân dân về nhiệm vụ quốc phòng - an ninh và nghiêm chỉnh chấp hành các quy định của Quy chế
Ảnh 1: Bản đồ Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa (Ninh Thuận) giáp với Khánh Hoà
Mai Văn Thắng-Hội BVTNMT Khánh Hòa