Ngày 18/11/2021, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (Bộ KHCN) đã ban hành Thông tư số 11/2021/TT-BKHCN Quy định chi tiết xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn; Thông tư này có hiệu lực thi hành từ ngày 06/01/2022 và thay thế các Thông tư (Thông tư số 21/2007/TT-BKHCN ngày 29/8/2007 của Bộ trưởng Bộ KHCN Hướng dẫn về xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn và Thông tư số 29/2011/TT-BKHCN ngày 15/11/2011 của Bộ trưởng Bộ KHCN về việc sửa đổi, bổ sung một số quy định của Thông tư số 21/2007/TT-BKHCN ngày 29/8/2007).
Một số quy định cơ bản về xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn theo Thông tư số 11/2021/TT-BKHCN như sau:
Theo quy định tại Điều 10 Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật ngày 29/6/2006, hệ thống tiêu chuẩn của Việt Nam bao gồm 02 loại Tiêu chuẩn: Tiêu chuẩn quốc gia (ký hiệu là TCVN) và Tiêu chuẩn cơ sở (ký hiệu là TCCS).
Nguyên tắc áp dụng tiêu chuẩn được quy định tại Điều 23 Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật: Tiêu chuẩn được áp dụng trên nguyên tắc tự nguyện; toàn bộ hoặc một phần tiêu chuẩn cụ thể trở thành bắt buộc áp dụng khi được viện dẫn trong văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật.
I. VỀ XÂY DỰNG VÀ CÔNG BỐ TIÊU CHUẨN QUỐC GIA (TCVN):
- Tiêu chuẩn quốc gia là tiêu chuẩn do Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ tổ chức xây dựng, Bộ KHCN thẩm định, công bố theo trình tự, thủ tục quy định. Tiêu chuẩn quốc gia viết tắt là TCVN.
- Trách nhiệm xây dựng TCVN: TCVN có thể do các bộ, cơ quan ngang bộ tổ chức xây dựng; hoặc do tổ chức, cá nhân đề nghị xây dựng; hoặc do Bộ KHCN trực tiếp tổ chức xây dựng. Trình tự, thủ tục xây dựng, thẩm định, công bố TCVN tùy thuộc vào cơ quan, tổ chức thực hiện xây dựng TCVN, được quy định cụ thể tại Điều 5 Thông tư số 11/2021/TT-BKHCN.
- Trách nhiệm thẩm định, công bố TCVN: Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (gọi tắt là Tổng cục TCĐLCL) chịu trách nhiệm thẩm định dự thảo TCVN và trình Bộ trưởng Bộ KHCN; Bộ trưởng Bộ KHCN thực hiện công bố TCVN.
- Về tổ chức xây dựng TCVN: Việc tổ chức xây dựng TCVN phải được lập và phê duyệt kế hoạch 5 năm và kế hoạch hằng năm về xây dựng TCVN. Bộ KHCN là cơ quan chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, tổ chức liên quan lập, phê duyệt kế hoạch 5 năm, kế hoạch hằng năm xây dựng TCVN. Dự thảo Kế hoạch xây dựng TCVN được thông báo công khai để lấy ý kiến rộng rãi trước khi phê duyệt; Kế hoạch xây dựng TCVN sau khi phê duyệt sẽ được thông báo công khai trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày phê duyệt.
- Về thông báo, xuất bản và phát hành, phổ biến TCVN:
+ Tổng cục TCĐLCL thông báo việc công bố, sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ TCVN trên Cổng thông tin điện tử của mình và các phương tiện thông tin thích hợp trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày Bộ trưởng Bộ KHCN ký quyết định.
+ TCVN được xuất bản, phát hành dưới dạng bản giấy, bản điện tử. Nội dung sửa đổi, bổ sung TCVN được xuất bản dưới dạng bản rời cho đến khi tái bản tiêu chuẩn đó.
+ Tổng cục TCĐLCL thực hiện việc xuất bản và phát hành TCVN trong thời hạn 60 ngày, kể từ ngày Bộ trưởng Bộ KHCN ký quyết định công bố. Bộ, ngành có thể xuất bản, phát hành TCVN do mình tổ chức xây dựng dự thảo, sau khi có sự thống nhất với Tổng cục TCĐLCL. Tổ chức, cá nhân xuất bản, phát hành TCVN khi Tổng cục TCĐLCL đồng ý bằng văn bản.
+ Tổng cục TCĐLCL chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành tổ chức lập kế hoạch phổ biến TCVN đã được công bố. Bộ, ngành chủ trì, phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan tổ chức phổ biến TCVN trong lĩnh vực quản lý được phân công. Phổ biến TCVN thực hiện thông qua nhiều hình thức như: Hội nghị, hội thảo, đào tạo, tập huấn và các hình thức thích hợp khác.
- Hằng năm, TCVN được rà soát để sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ.
II. VỀ ÁP DỤNG TCVN, TIÊU CHUẨN QUỐC TẾ, TIÊU CHUẨN KHU VỰC VÀ TIÊU CHUẨN NƯỚC NGOÀI
- Phương thức và biện pháp áp dụng TCVN:
+ Phương thức áp dụng TCVN: Áp dụng trực tiếp (không thông qua tài liệu trung gian khác); áp dụng gián tiếp (thông qua tài liệu trung gian khác như văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật... có viện dẫn TCVN đó).
+ Biện pháp áp dụng TCVN: Tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn, đào tạo áp dụng TCVN; sử dụng TCVN trong việc xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các hoạt động kinh tế - xã hội; đẩy mạnh các hoạt động thử nghiệm, hiệu chuẩn, giám định, chứng nhận hợp chuẩn, công bố hợp chuẩn, công nhận theo các TCVN.
- Nguyên tắc, phương thức và biện pháp áp dụng tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực và tiêu chuẩn nước ngoài (sau đây gọi tắt tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực, tiêu chuẩn nước ngoài là tiêu chuẩn):
+ Nguyên tắc áp dụng: Tự nguyện áp dụng; không trái với quy định pháp luật, không làm tổn hại tới an ninh, quốc phòng, lợi ích kinh tế - xã hội và các lợi ích khác của quốc gia; khuyến khích áp dụng phiên bản mới nhất; bảo đảm việc áp dụng các tiêu chuẩn liên quan được quy định trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc trong các thỏa thuận hợp tác song phương, đa phương giữa tổ chức của Việt Nam với tổ chức nước ngoài theo quy định pháp luật.
+ Phương thức áp dụng: Áp dụng trực tiếp; áp dụng gián tiếp (thông qua thực hiện quy định trong các tài liệu kỹ thuật, quy định pháp luật mà nội dung có viện dẫn toàn bộ hoặc một phần tiêu chuẩn).
+ Các biện pháp áp dụng: Tăng cường chấp nhận, hài hòa thành TCVN hoặc TCCS; sử dụng tiêu chuẩn để tổ chức và thực hiện đánh giá sự phù hợp; tổ chức nghiên cứu, tìm hiểu để áp dụng tiêu chuẩn trong điều kiện của Việt Nam; tham gia tích cực vào hoạt động của các ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc tế hoặc khu vực; lập kế hoạch cụ thể và có lộ trình đầu tư công nghệ, quản lý, đáp ứng yêu cầu của các tiêu chuẩn; phổ biến, hướng dẫn áp dụng tiêu chuẩn…
III. VỀ XÂY DỰNG VÀ CÔNG BỐ TIÊU CHUẨN CƠ SỞ (TCCS)
Tiêu chuẩn cơ sở là tiêu chuẩn do tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công bố để áp dụng cho các hoạt động trong phạm vi của tổ chức đó. Tiêu chuẩn cơ sở viết tắt là TCCS.
Theo quy định tại khoản 3 Điều 11 Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, các tổ chức có thẩm quyền xây dựng và công bố TCCS gồm: Các tổ chức kinh tế (doanh nghiệp được thành lập hoạt động theo Luật Doanh nghiệp; hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được thành lập theo Luật Hợp tác xã); cơ quan nhà nước; đơn vị sự nghiệp; tổ chức xã hội - nghề nghiệp.
- Yêu cầu và căn cứ xây dựng TCCS:
+ Yêu cầu đối với TCCS: Không được trái với quy chuẩn kỹ thuật tương ứng và quy định pháp luật; xây dựng TCCS phù hợp với trình độ tiến bộ KHCN, đáp ứng được yêu cầu quản lý, sản xuất kinh doanh của tổ chức; áp dụng TCCS trong phạm vi hoạt động quản lý, sản xuất kinh doanh của tổ chức xây dựng, công bố TCCS đó.
+ Căn cứ xây dựng TCCS: Dựa trên kết quả nghiên cứu KHCN, tiến bộ kỹ thuật, nhu cầu và khả năng thực tiễn quản lý và sản xuất kinh doanh; TCVN, tiêu chuẩn quốc tế, khu vực, nước ngoài tương ứng được khuyến khích sử dụng để tham khảo xây dựng hoặc chấp nhận thành TCCS.
- Các Loại TCCS, bao gồm: Tiêu chuẩn yêu cầu kỹ thuật; tiêu chuẩn phương pháp thử, phương pháp đo, hiệu chuẩn; tiêu chuẩn ghi nhãn, bao gói, vận chuyển, bảo quản; tiêu chuẩn quá trình; tiêu chuẩn dịch vụ; tiêu chuẩn môi trường.
- Phương thức xây dựng TCCS:
+ Chấp nhận TCVN, tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực hoặc tiêu chuẩn nước ngoài tương ứng thành TCCS.
+ Xây dựng mới TCCS trên cơ sở sử dụng các kết quả nghiên cứu KHCN, các kết quả thử nghiệm, đánh giá, phân tích và thực nghiệm.
+ Sửa đổi, bổ sung TCCS hiện hành.
- Trình tự, thủ tục xây dựng và công bố TCCS:
+ Các bước xây dựng và công bố TCCS: Tùy theo quy mô, loại hình sản xuất kinh doanh của tổ chức; trình tự, thủ tục xây dựng và công bố TCCS có thể bao gồm những bước sau đây: (1) Lập kế hoạch xây dựng TCCS; (2) Biên soạn dự thảo TCCS; (3) Tổ chức lấy ý kiến cho dự thảo TCCS; (4) Tổ chức hội nghị chuyên đề về dự thảo TCCS; (5) Xử lý ý kiến và hoàn chỉnh dự thảo TCCS; (6) Lập hồ sơ dự thảo TCCS; (7) Thẩm tra dự thảo TCCS; (8) Công bố TCCS; (9) In ấn TCCS.
+ Ký hiệu TCCS: Được thể hiện như sau: TCCS A:B/XXX.
Trong đó: A (Là số hiệu của TCCS); B (Là năm ban hành TCCS); XXX (Là chữ viết tắt của tên tổ chức công bố TCCS).
+ Nội dung TCCS cần có các phần sau đây: Mục lục; Phần thông tin mở đầu; Phần cơ bản (phần khái quát, phần kỹ thuật); Phần thông tin bổ sung.
+ Khuôn khổ, mẫu trình bày và thể hiện nội dung TCCS tham khảo tại TCVN 1-2:2008 Xây dựng tiêu chuẩn - Phần 2: Quy định về trình bày và thể hiện nội dung tiêu chuẩn quốc gia. TCCS cần trình bày ngắn gọn, rõ ràng, chính xác, dễ đọc, không sai lỗi, không gây nhầm lẫn và hiểu thành nhiều nghĩa và có thể đóng rời từng tiêu chuẩn hoặc thành từng tập tiêu chuẩn theo chủ đề hoặc đối tượng tiêu chuẩn. Các trang của TCCS cần được đánh số và có thể được in dưới dạng tờ rời để thuận tiện cho việc bổ sung, hủy bỏ hoặc thay thế nội dung; TCCS phải có tờ bìa.
+ Công bố TCCS: Người đứng đầu tổ chức xem xét và quyết định bằng văn bản công bố TCCS để áp dụng trong phạm vi tổ chức của mình.
+ Hồ sơ công bố TCCS được lưu trữ tại tổ chức.
Thanh Trúc-CCBVMT
Nguồn: Thông tư số 11/2021/TT-BKHCN này 18/11/2021 của Bộ KHCN